Ä°hÅŸidiler
Mısır’da, 935-969 tarihleri arasında hüküm sürmüş bir Türk hânedânı. Devletin kurucusu Muhammed bin Tuğç, iki nesilden beri Abbasîlerin hizmetinde bulunan bir Türk ailesindendir. Muhammed bin Tuğç, 935 yılında Mısır valisi oldu ve istiklâlini ilan ederek, Halife Râzi’den Ä°hşîd unvanını aldı. Ä°hşîd “ÅŸahlar şâhı” mânâsına geliyordu. Ayrıca, Muhammed’in ataları da Fergana’da Ä°hşîd unvanıyla meliklik yaparlardı.
Ä°hşîd, Mısır’da tam bir hâkimiyet saÄŸladı. Ancak bu sırada, BaÄŸdat’ta hâkimiyeti ele geçirmiÅŸ olan Muhammed bin Râik, Mısır’a kadar geldi. Bu tehlikeli durum üzerine Muhammed bin Tuğç, vergi vermek ÅŸartıyla Remle’ye kadar olan bölgeyi geri aldı. BeÅŸ sene devam eden barış devresinden sonra, iki emîrin arası yeniden açıldı. Laccun mevkiindeki savaşı, iki taraf da kazanamadı. Fakat, tesis edilen ailevî münasebetler, iki emîri yeniden birbirine yaklaÅŸtırdı. Ä°hşîd, senelik 140.000 dinar vergi verdi.
Emir Raik’in ölümünden sonra, Ä°hÅŸidîlere, Hamdânî ailesinden yeni bir rakip ortaya çıktı. Ancak ,Muhammed bin Tuğç, sulh devresini iyi deÄŸerlendirmiÅŸ ve devleti en kudretli mevkiine çıkarmıştı. Emîrü’l-ümerâlık mevkiini elde etmek için mücadeleye baÅŸladı. 944 yılında, Rakka’nın karşısında, Fırat kenarında Halife el-Mütteki ile karşılaÅŸtı. Ancak, bu sırada Hamdânî ailesinden emir Seyfüddevle, Mısır’ı tehdit etmeye baÅŸladığından, geri döndü. Böylece yeniden baÅŸlayan mücadelede, Ä°hÅŸidîler galip geldi. Muhammed bin Tuğç, Åžam’ı ele geçirdi ise de 964 yılında öldü. Yerine iki oÄŸlundan Ebü’l-Kâsım Unûcur tahta geçti.
Unûcur ve kardeÅŸi Ali zamanında Ä°hÅŸidîlerin, Mısır’daki hâkimiyeti sözde kalmıştı. Gerçek iktidar, Ä°hşîd’in ölümünden biraz önce, çocukları için saltanat nâibi olarak tayin ettiÄŸi Nubyalı köle Kâfûr’un elindeydi. OÄŸullar ise, kukla bir vaziyetteydi. Nitekim 966 yılında Ali’nin ölümü üzerine, Kâfur, idareyi tam olarak ele alınca, halife bu valiliÄŸi tanıdı. Kâfûr, Mısır ile Suriye’yi tehdit eden Hamdânîlere karşı baÅŸarılar kazandı. Kâfur’un ölümü, Mısır’ı kuvvetli bir idareciden mahrum bıraktı. Yerine Ä°hşîd’in torunu Ahmed, vali tâyin edildi. Ancak, bu zayıf ve kısa ömürlü emirin idaresi zamanında Mısır, Afrika’nın kuzeyinden gelen Fâtımîlerin baskısına dayanamadı ve 969 yılında bu devletin hâkimiyeti altına girdi.
Ä°hÅŸidîler hânedânının en önemli iki ÅŸahsiyeti, şüphe yok ki Ä°hşîd ile Kâfûr’dur. Ä°hşîd, çok kuvvetli ve mücadeleyi seven bir emirdi. Ömrü, Mısır’da kuvvetli bir hâkimiyet saÄŸlamak için çalışmalarla geçti. Bu zor ÅŸartlarda, Mısır’da imar faaliyetlerini de ihmal etmedi. Devletin ikinci mühim ÅŸahsiyeti olan Kâfûr, zenci bir köleyken sırf zekâsı sayesinde, devletin iktidar mevkiini elde etmiÅŸtir. Ä°hşîd ve Kâfûr, Mısır’da sanat ve edebiyatın da hâmisi olarak tanınmışlardır.
Yorum Yapın